Баға көрсеткіштері жүйесі.

Бағалар — күрделі жүйе, нарықтық экономиканың құрамдас элементі. Бағаларды статистикалық зерттеу нарықтық экономикаға сәйкес келетін көрсеткіштер жүйесін талап етеді. Көрсеткіштер жүйесі нарықтық бағалардың әр түрлерін бейнелейді: ассортименттік, территориялық, уақыт бойынша, әлеуметтік-табыстық топтар бойынша, нарықтық субъектілер бойынша. Нарық бағаларды бейімді етеді, және әр түрлі факторлардың өзгерістеріне байланысты етеді. Сондықтан бағалар икемділігі көрсеткіштері (эластичности), олардың қатынасы бағалар статистикасы көрсеткіштерінде өз бейнесін табуы қажет. Маңызды көрсеткіштер ретінде келесі жатады (кесте 1)

Кесте 1 – баға мен бағақұраудың статситикасы көрсеткіштері жүйесі

Көрсеткіштер блоктары Көрсеткіштер Субкөрсеткіштер
Бағалар деңгейі Жеке деңгей
Тауардың бір сәттік бағасы,

 

  Орташа деңгей
Белгілі бір күнге, мерзімге орташа баға: тауарлық топ бойынша, территория бойынша, оның ішінде қала мен ауыл бойынша, субнарықтар бойынша, сатып алушылар бойынша

 

  Жалпылама деңгей Тұтынушылық қоржын құны, жеке, орташа мен жалпы бағаның табысқа қатынасы
Баға құрылымы Өзіндік құн, үстемелер, жеңілдіктер, салықтар
Тауардың бөлшек бағасындағы әрбәр элементтің үлес салмағы, жалпы табыстың тауар айналымындағы үлес салмағы, бөлшек бағалардың құрылымдық элементтерінің қатынасы

 

Бағалар қатынасы Аймақтар, субнарықтар, тауарлар бағаларының қатынасы коэффициенттері Тауарлар бағаларының базалық бағаға қатынасы; бағалардың базалықтан ауытқу деңгейі; динамикадағы қатынастың тұрақтылық деңгейі
Бағалар вариациясы Бағалар вариациясының кеңістік пен уақыт бойынша көрсеткіштері Тауарлық топтағы бағалардың бөлінуі (бағалар деңгейі бойынша аттас тауарлардың топталуы); бағалардың территориялық ауытқуы деңгейі (бағалар деңгейі бойынша аймақтардың топталуы); динамикадағы бағалардың тұрақтылық деңгейі; тұрғын халықтың әлеуметтік топтары ішінде сатып алу бағалары арасындағы айырмашылық деңгейі (сатып алу деңгейі бойынша тұтынушыларды топтастыру)
Бағалар динамикасы   Тауарлық топтардың, олардың барлығының динамикалық көрсеткіштері Бағалардың жеке индекстері, топтық индекстері, жалпы индексі, орташа бағалар индексі, бағалар тренді
Бағаның тауар сапасына және сатып алушылар пікіріне сай келуі Бағаға сапаның ықпал ету көрсеткіштері, сапа динамикасы, баға динамикасы Модельдер динамикасы, икемділік коэффициенттері, индекстер, эксперттік бағалаулар
Икемділік әлеуметтік-экономикалық факторлардан бағалардың тәуелділігі көрсеткіштері, бір тауарлардың бағасының басқаларына байланыстылығы Икемділік коэффициенттері: эмпирикалық; қарама-қайшы, теориялық