Экспорттық –саудамен айналысатын компаниялар (export trading companies).

Шет елдер нарықтағында жоғары бәселесестікке жету мақсатында бірнеше қаржылық және өндірістік компаниялардың холдингтік компанияларға бірігуі. Бұл компаниялар экспортты басқару қызметі негізіндегі компаниялардан қарағанда экспорттық қызмет көрсету жөнінде үлкен спектрге ие. Өйткені олар ұсынушы тауарға жекеменшік құқығына ие болады. Сонымен қатар бұл компаниялар экспортпен қатар импортпенде айналысады. Экспорттық– саудамен айналысатын компанияларға антитресттік куәлік беріледі, олар бірнеше компаниялардың шетел нарығында қызмет ету үшін бірігуіне құқық береді.

Қазіргі уақытта Ресейде барлық транспорт түрлері (құбырдан басқа) арқылы шетелге жүктасымалдау жөнінен қызмет көрсететін 10 мыңға жуық кәсіпкерлік бар. Бұрынғы мемлекеттік транспортты-экспедитерлік компаниялар мемлекеттің қатысуымен акционерлік компанияларға айналды. Олардың ішінде бұрынғыша “Союзвнештранс”, “Союзтранзит”, “Совмортранс”, “Аппарель”, “Желдорэкспорт” және т.б. экспедиторлар маңызды рөл атқарады. Союзвнештранс” концернінің дәулеттілігі келесі жағдайлар негізінде қалыптасқан: ол жеті мемлекетте акционер болып табылады, 47 түрлі экспедиторлық қызмет көрсетеді, порттарда, әуежайларда, шекаралық теміржол бекеттерінде және т.б. қөптеген өкілдік пен фирмалар бар. Ірі бірлескен кәсіпкерлік болып СП “Совмортранс” болып табылады, оның қатысушылары біржақтан ресейлік порттар мен сыртқысаудалық бірлесттіктер болса, ал екінші жақтан 4 ірі шетелдік фирмалар болады.

Транспортты-экспедиторлық қызметте 30 жылдық тәжірибеге ие және Еуропаның барлық дерлік мемлекеттерінде 67 фирмамен таныстырылған Хаманн атты еуропалық транспорттық топ бар, соның құрамына кіретін ресей- герман “Ревайвл-Экспресс” біріккен бірлестігі сәтті қызметін атқарады. Ресей нарығына Хаманн тобы “есіктен есікке дейін” шарт негізінде 85% партия әкеледі. Бельгияда 80 жылдай Ресей нарығында жұмыс жасайтын “Карго кар интернациональ” фирмасы бар. Ол теңіздік контейнерлерді тасымалдауды дамыту жөнінен басымдыққа ие. Сонымен қатар Мәскеу – Санкт-Петербург автомагистралінде орналасқан“Терминал-М” фирмасында атап өту қажет. Шетел капиталының қатысуымен Мәскеу, Санкт-Петербург және басқа да қалаларда өздерінің өкілдіктері бар көптеген экспедиторлық пен транспорттық фирмалар құрылған.

Жүк иесі мен транспортты-экспедиторлы фирмалар арасындағы байланыс толық құжаттармен рәсімделеді, алғашқысы тиелімнің тапсырмасы немесе транспорттық нұсқау болып табылады. Бұл құжат жеткізілімнің шартының арасында жүк жіберушімен немесе жүк алушының арасында әдетте транспортты-экспедиторлы фирмалардың бланкісінде жазылады. Ол экспедиторға тарсырылған және оны орындаудағы толық нұсқаулықты (тапсырыс күнін және жеткізілімнің дәл күнін; жүкті қалай орау керектігі мен ораудың түрлеріне нұсқаулық; коносоментті, теміржолдық және әуетеліндемесін рәсімдеудегі тәртіп; тауарды сақтандырудың қажеттілігі және сақтандыру соммасының көлемі;сатушы мен сатып алушы қандай шығындарды жүктейтіндігі жөнінлегі нұсқаулық және т.с) операциялардың тізбесін құрайды.Тиелім тапсырмасына тауар шоттарының көшірмесі, импорттық лицензиялар мен валюталық келісімдер беріледі. Тауарлы-экспедиторлы құжаттарға сонымен қатар: экспедиторлық нұсқаулық, импорттаушы агенттікті экспедитормен хабарландыру, экспорттаушыны экспедитормен хабардар ету, экспедитордың шоты,жүкті алғандығы туралы экспедиторлық куәлік, жіберу туралы хабарлама, экспедитордың қойма туралы қолхат, қоймалық түбіртек, тауарды беру жөніндегі ордер, жүктерді өңдеуге ордер, тауарға рұқсат, порт жиындарына құжаттар жатқызылады. Халықаралық жүк тасымалы кезінде шекаралық шығарылым пункттарында шетел сатып алушыларына арналған бондылық қоймалар құрылады. Бұл қоймаларда жүктерді қою, оларды өңдеу, маркілеу және т.б жүргізіледі. Бондылық қоймадағы сақталып жатқан тауарды сатып алушы фирманың тапсырысы бойынша “Союзвнештранс” концерн базасы тауарды шетелге қай пункке болмасын жібере алады. Қоймалық варрант – жүкті алғандығы туралы құжат, оны қойманы басқарушы адам береді, ол тауарды қоймаға сыйдырып, қойылған тауарлардың аты көрсетіледі. Кепілдендірілген куә ретінде қолданылады. Сонымен қатар банкте қоймада тұрған тауарды кепілге қою арқылы несие рәсімдей үшін де қолданылады. Варрант тауарда реттеуші құжат болып та табылады, оның жіберілуінің арқасында тауарға иелік ету жүреді, ол халықаралық тауарлы биржа операцияларында кеңінен қолданылуда.