Мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің әлеуметтік –экономикалық салдары неден көрінеді?

16. Натуралды шаруашылық пен тауарлы шаруашылықтың айырмашылықтары мен ортақ белгілерін қалай түсінесіз?

17. Тауарға сіңген еңбектің екі жақты қасиетінің ғылыми өзектілігі неде?

18. Ақша дегеніміз не. Ақша нысандарының формаларын атаңыз?

19. Ақша қандай қызметтерді атқарады?

20. Несие ақшаны қалай түсінесіз. Олардың қандай түрлері бар?

21. Инфляция ұғымын қалай түсінесіз?

22. Бағаның өсу қарқынына байланысты инфляцияның түрлерін атаңыз?

23. Ақша айналымын тұрақтандыру әдістері мен түрлері қандай?

24. Инфляцияның туындауына әсер етуші маңызды себептер және оны бәсеңдету шараларын атаңыз?

25. Ақша айналысы заңының экономикалық мәні неде?

26. Экономикалық жүйе қандай элементтерден тұрады?

27. Дәстүрлі экономикалық жүйенің негізгі белгілерін атаңыз.

28. Әкімшілдік - әміршілдік экономикалық жүйенің қандай негізгі кемшіліктері мен ерекшеліктері бар? Осы жүйенің негізін не құрайды?

29. Аралас экономикалық жүйе дегеніміз не?

30. Нарықтық экономикалық жүйенің негізгі артықшылықтары мен кемшіліктерін атаңыз?

31. Өтпелі экономиканың негізгі сипаттық белгілерін атаңыз?

32. Өтпелі экономикада ескі экономикалық элементтердің және жаңа экономикалық элементтердің бір мезгілде болуын қалай түсінесіз?

33. Нарықтық экономикаға өтуде Қазақстан моделі қандай?

34. Не себептен ішкі және сыртқы экономикалық жағдайды босату басты міндет болып табылады?

35. Қазақстан Республикасында нарықтық инфрақұрылым институттарының қалыптасу ерекшеліктерін атаңыз?

36. Қазақстан Республикасындағы өтпелі экономиканың ерекшеліктері қандай?

37. Сізге нарықтың қандай түрлері белгілі?

38. Нарықтың кемшілігі, артықшылығы неде?

39. Нарық қандай қызметтерді атқарады?

40. Нарық инфрақұрылымын қалай түсінесіз?

41. Нарық экономикасын адамзаттың экономикалық өмірін ұйымдастырудың идеалды моделі деп есептеуге бола ма?

42. Неге адамдар пропорцияларды реттеудің нарықтық әдістеріне тән экономикадан қорқады? Олар барлығын мемлекет реттегенін қалайды.

43. Нарықтық экономиканың субъектілері, олардың өзара іс - әрекеті жайлы сізге не белгілі?

44. Экономикалық жүйенің негізгі мәселелерінің не, қалай, кім үшін? Мазмүнын ашыңыз. Сіз осы сұрақтарға өзіңіздің сұрақтарыңызды қоса аласыз ба?

45. Бәсекелі нарықтық экономикалық жағымды жақтарын атаңыз? Сіздің көзқарасыңыз бойынша жағымсыз жақтары қандай?

46. Сұраным заңының мәні неде?

47. Сұраным қисығының жылжуына қандай жағдайлар әсер етеді?

48. Ұсыным заңының мәні неде?

49. Ұсыным мөлшеріне әсер ететін жағдайларды атаңыз. Олардың әсерлері график түрінде қалай көрсетіледі?

50. Нарықтың тепе-теңдігі деген не?

51. Нарықтың тепе-теңдігінің бұзылуы неге әкеледі?

52. Сұраным икемділігі деген не? Мысалдар келтіріңіз.

53.Ұсыным икемділігі, икемсіздігі деген не?

54. Капитал дегеніміз не? Капиталдың түрлері және олардың өндіріс процесіндегі ролі.

55. Капиталдың қорлануын қалай түсінесіз және осы процесс қандай салдарға алып келеді?

56. Капитал амортизациясын қалай түсінесіз?

57. Негізгі капиталдың тозуының қандай түрлерін білесіз?

58. Инвестицияға анықтама беріңіз?

59. Инвестиция қандай қызметтерді атқарады?

60. Қазақстан Республикасы экономикасына шетел инвестицияларын тарту не үшін қажет?

61. Инвестицияға қатысты қандай теорияны білесіз?

 

4-апта. Сабақтың тақырыбы: Нарық: түрлері, құрылымы, үлгілері. Сұраныс пен ұсыныс.

Үй тапсырмасы

Келесі сұрақтарға жауап беріңіз

1. Нарықтық қатынастардың қандай субъектілері мен объектілерін білесіз?

2. Нарықтық инфрақұрылымның негізгі элементтері қандай?

3. Сұраныс пен ұсыныстың қандай қызметтері бар?

4. Сұраныс көлемі мен сұраныстын өзгерісін, ұсыныс көлемі мен ұсыныстың өзгерісін қалай ажыратуға болады?

5. Нарықтық тепе-теңдіктің түрлері?

6. Икемділік коэффициенттерінің қандай түрлері бар, оларды талдаудың қажеттігі неде?

 

Дәріс сабағындағы тест тапсырмалары

Нұсқа 1

1. Нарық шеше алмайтын мәселелер:

A) инфляция, жұмыссыздық, экология;

B) тауар сапасын арттыру, ҒТП жандандыру;

C) нарық инфрақұрылымын, институттарын дамыту;

D) экономикалық тиімділік;

Е) ақпараттардың ашықтығын қамтамасыз ету.

2. Нарық жүйе ретінде өзінің дамуында келесідей белгілерге ие:

A) стихиялы, бәсекеге негізделген, ұйымдасқан, монопольды;

B) дәстүрлі, рыноктық, аралас, жоспарлы;

C) натуралды, тауарлы;

D) эволюциялық, революциялық, аралас;

E) жеке меншік, қоғамдық еңбек бөлінісі.

3. Нарықтың артықшылығы:

A) әлеуметтік әділеттілік орнайды;

B) ресурстарды тиімді бөледі;

C) экология мәселесін тиімді шешеді;

D) толық жұмысбастылық орнайды;

E) монополияны қалыптастырады.

4. Нарықтың инфрақұрылымының негізгі элементтері:

A) баға, бәсеке, сұраныс пен ұсыныс;

B) жер, капитал, еңбек, кәсіпкерлік;

C) биржа, жәрмеңке, аукцион;

D) материалдық және материалдық емес өндіріс;

E) білім, идея, ғылым, денсаулық.

1. Сұранысқа әсер ететін бағадан басқа факторлар:

A) өндіріс шығындары, тауар саны, сапасы;

B) жарнама, ақпараттардың жеткіліктілігі;

C) тұтынушылардың саны, талғамы, табысы, мода;

D) технология, салық, субсидия;

Е) сұраныс пен ұсыныстың икемділігі.

6. Сұраныстың өсуі:

A) тепе-тендік баға мен тепе-теңдік көлемді төмендетеді;

B) тепе-тендік бағаны өсіреді, тепе-тендік көлемді төменде-теді;

C) тепе-тендік баға мен тепе-тендік көлемді өсіреді;

Д)тепе-тендік бағаны төмендетеді, тепе-тендік көлемді өсіреді;

Е) тепе-тендік бағаны өсіреді, тепе-тендік көлем өзгермейді.

7. Үсыныстың төмендеуі:

A) тепе-тендік баға мен тепе-теңдік көлемді төмендетеді;

B) тепе-тендік бағаны өсіреді, тепе-тендік көлемді төмендетеді;

C) тепе-теңдік баға мен тепе-тендік көлемді өсіреді;

D) тепе-тендік бағаны төмендетеді, тепе-тендік көлемді өсіреді;

E) тепе-тендік бағаны өсіреді, тепе-теңдік төлем өзгермейді.

Нұсқа 2

1. Нарықтың инфрақұрылымының материалдық негізі:

A) ақпараттық, коммуникациялық, көлік жүйесі;

B) брокерлік, делдалдық, коммерциялық мекемелер;

C) қаржы-несие институттары;

D) мемлекеттік органдар мен ұйымдар;

E) материалдық өндірістің мүмкіншіліктері.

2. Шартта көрсетілген баға бойынша тауарды келесі құны жеткізу туралы келісім:

A) форвард;

B) опцион;

C) фьючерс;

D) спот;

E) хеджирование.

3. Нарықтық инфрақұрылымның мәні:

A) мемлекеттік органдар мен жеке кәсіпкерлер арасында мүдделер үйлесімділігін қамтамасыз ету;

B) сатушылар және сатып алушылардың табыстары мен шығыстары туралы ақпарат беру;

C) экономика салалары арасындағы тепе-тендікті қамтамасыз ету;

D) тауарлар мен қызметтердің еркін қозғалысы үшін қолайлы жағдайлармен қамтамасыз ету;

E) монополияны шектеу және бәсекені қолдау.

4. Нарықтық тепе-теңдік қалыптасады:

A) сұраныс пен ұсыныс тұрақты болғанда;

B) сұраныс пен ұсыныс көлемдері теңескенде;

C) баға мен шығындар тең болғанда;

Д) сұраныс пен ұсыныс көлемдері бағаға тең болғанда;

Е) тұтынушы жалпы пайдалылықты максималдаған кезде.

5. Өндіріс шығындарының өсуі........................................................................

A) тепе-теңдік баға мен тепе-тендік көлемді төмендетеді;

B) тепе-тендік бағаны өсіреді, тепе-теңдік көлемді төменде-теді;

C) тепе-тендік баға мен тепе-теңдік көлемді өсіреді;

Д) тепе-тендік бағаны төмендетеді, тепе-тендік көлемді өсіреді;

Е) тепе-теңдік бағаны өсіреді, тепе-тендік көлем өзгермейді.

6. Сұраныстың ұсыныстан темен болуы:

A) баға мен ұсынысты өсіреді;

B) баға мен сұранысты төмендетеді;

C) тауарлардың артықшылығы пайда болады;

Д) тауарлардың тапшылығы пайда болады;

Е) тек қана бағаны ғана төмендетеді.

7. Егер тепе-тецдік баға ессе, онда:

A) сұраныста, ұсыныс та оседі;

B) ұсыныс өсіп, сұраныс өзгеріссіз қалады;

C) сұраныс төмендейді, ұсыныс оседі;

Д) сұраныс төмендеп, ұсыныс өзгеріссіз қалады;

Е) нарықта жаңа тепе-тендік қалыптасады.

Ситуациялық тапсырмалар мен жаттығулар:

Нұсқа 1

1. Жетілген бәсеке жағдайында әрбір фирманың қызметі TC=Q3 - 4Q2 + 8Q. Сұраныс функциясы Qd =2000-100P. Тепе-теңдік баға мен өндіріс көлемін, саладағы фирмалардың санын анықтау керек.

2. М қаласында жиһаз өндірісін монополиялық билігі бар компания бақылайды. Жалпы шығындар ТС=10Q, ал сұраныстың баға бойынша икемділігі (-5) тең. Компания белгілейтін бағаның мөлшері қандай?

3. Салада 2 фирма әрекететеді.Олардың шекті шығындары бірдей және 0-ге тең. Саладағы өнімнің сұранысы P=100-Q тең.

Салада еркін бәсеке болған жағдайдағы баға мен өндіріс көлемін анықтау керек.

4. Монополияның жалпы шығындар функциясы ТС=200+30Q, өнімге сұраныс функциясы Р= 60-0,2Q. Фирма максималды пайда алатын бағаны анықтаңыз.

5. Монополия жағдайында фирма тауарының сұраныс функциясы P=144-3Q, орташа шығындар функциясы АС= 25/Q+Q . Фирманың пайдасы максималды болатын өндіріс көлемін анықтаңыз.

6. Монополистің сұраныс және шығындар функциясы кестеде берілген. Монополист пайданы максималдайтын өнім көлемін және бағаны анықтаңыз.

 

Өнім көлемі Баға Жалпы шығындар

 

7 . Салада жалпы өндірістің 2, 3, 5, 10 және 20%-н өндіретін 5 фирма қызмет етеді. Қалған өндіріс көлемі әрқайсысы 1%-дан көп емес өнім шығаратын шағын фирмаларға тиесілі. Қажетті есептеулер негізінде саланың монополизациялану деңгейін анықтау керек.

8. Төмендегі сұраныс көлемі туралы мәліметті пайдалана отырып, жиынтық және шекті табысты анықтаңыздар.

 

Өнімнің бағасы (млн.) Сұраныс көлемі (бірлік) Жалпы табыс (теңге) Шекті табыс (теңге)
— — — — — — — — — — — —  

а) алынған нәтиже бойынша осы фирманың қызмет ететін ортасы туралы пікірінізді беріңіз. Жауабыңызды түсіндіріңіз.

Нұсқа 2

1-есеп. Тауардың сұраныс функциясы Qd = 10 - Р, ұсыныс функциясы Qs = - 5 + 2Р.

Тауарға белгіленген баға 3 теңге. Қанағаттандырылған сұраныс көлемін анықтау керек.

2-есеп. Сұраныстың табыс бойынша икемділігін анықтау керек.

Табыс - 4000 теңге кезінде. Сұраныс көлемі - 20 бірлік.

Табыс - 5000 теңге кезінде сұраныс көлемі - 18 бірлік.

3-есеп. Тауардың сұраныс функциясы Qd = 14 — 2Р, ұсыныс функциясы Qs = - 4 + 2Р.

Тепе-тендік сату көлемі 2-ге тең болатын салық койылымын анықтау керек.

4-есеп. Тауардың сұраныс функциясы Qd = 7 - Р, ұсыныс функциясы Qs =- 5 + 2Р берілген. Анықтау керек:

1) тепе-тендік баға мен тепе-тендік сату көлемін;

2) тауардың белгіленген бағасы 3 теңге деп алып, сату көлемі мен артық сұраныс көлемін;

3)тауарға 1,5 теңгемөлшерінде сатушы төлейтінсалық енгізіл-ген, тепе-теңцік сату көлемін және сатушы мен сатып алушының тепе-теңдік бағасын;

4) салық енгізілгенге дейін және енгізілгеннен кейін сатушы мен сатып алушының артыкшылығын;

5) бюджетке түсетін салық мөлшерін;

6) салық енгізілгеннен кейінгі қоғамның шеккен зияныи есептеңіз.

5 есеп. Кітаптың баға бойынша сұраныс икемділігі (— 0,8), та-быс бойынша икемділігі (+1,5). Егер кітаптың бағасы 2 %-ға өссе, кітапқа сұраныс қанша пайызға өзгереді?

6 есеп. Сұраныстың баға бойынша икемділігі: жүмыртқаның-0,4, сүт-0,5, салат-2,5, бұршақ-3,0. Мемлекет сатуға 20 % салық енгізген. Әрбір тауарды сатудан алынатын түсімнің өзгерісі қандай?

7 есеп. Кестедегі мәліметтерді пайдаланып сұраныстың баға бойынша икемділігін анықтаңыз.

 

Баға, теңге Сұраныстың мөлшері. мың теңге Сұраныстың баға бойын­ша икемділік коэффициенті
0,0  
1,0  
2,5  
5,0  
10,0  
12,5  
15,0  
20,0  
22,5  

8 есеп. X тауарының баға бойынша сұраныс икемділігі 3-ке тең, баға 2%-ға өскен. Түсім қаншаға өзгереді?

5-апта. Сабақтың тақырыбы: Бәсеке және монополия.

Үй тапсырмасы

Келесі сұрақтарға жауап беріңіз

1. Экономикадағы монополияның рөлі қандай? Нақты мысалдар келтіріңіз.

2. ҚР еркін бәсекені қорғау және қолдау көрсету іс-шаралары қандай?

3. Бағалық емес бәсекенің ерекше әдістері туралы не білесіз?

4. Жетілген бәсекенің жетілмеген бәсекеге айналуының себептері қандай?

5. Кәсіпорынды монополист деп танудың белгілері қандай?

6. Монополияға қарсы қандай зандар қолданылады?

7. Сатушылар мен сатып алушылардың нарық туралы ақпарат алу мүмкіншіліктерінің шектеулі болуыньщ себептері неде?

 

Дәріс сабағындағы тест тапсырмалары

Нұсқа 1

1. Бәсекенің артықшылығы:

A) қоршаған ортаны сауықтырады;

B) ресурстарды тиімді бөледі;

C) жарнаманың рөлін өсіреді;

D) қаржылық өнеркәсіптік топтарды қалыптастырады;

E) әлеуметтік теңсіздікті төмендетеді.

2. Монополизмнің белгілері:

A) еркін баға негізінде максималды пайда алу;

B) өндіріс шығындары мен бағасының төмендеуі;

C) тауар жарнамасына артықшылық беру;

D) монополдық баға мен пайда;

E) өндіріс көлемінің үлкендігі мен фирманың нарықтағы танымалдылығы.

3. Монополистік бәсекенің белгісі:

A) масштаб әсерін пайдалану;

B) саладағы фирманың өзара тәуелділігі;

C) дифференциацияланған өнім шығару;

D) сирек кездесетін ресурстарды иемдену;

E) нарықтағы фирманың саны бірнешеу.