рефераты конспекты курсовые дипломные лекции шпоры

Реферат Курсовая Конспект

Жүйесінің гигиенасы

Жүйесінің гигиенасы - раздел Образование, ПӘННІҢ ҚЫСҚАША СИПАТТАМАСЫ   Жоғары Жүйке әрекетіне Ми Сыңарлары М...

 

Жоғары жүйке әрекетіне ми сыңарлары мен оның қыртысының қызметі жатады. Жоғары дәрежедегі қызметтер: ес, сана, ойлау, көңіл-күй, ұйқы, түс көру.

Адамның мінез-құлқы мен мидың арасындағы байланысты ең алғаш Платон, Гиппократ секілді алдыңғы қатарлы ғалымдар болжап айтқан болатын. Ал, психикалық әрекеттердің рефлекторлы табиғатына орыстың ғалымы физиолог И.М.Сеченов «Ми рефлекстері» (1863 ж.) деген еңбегінде ғылыми түрде түсінік берген. И.М.Сеченовтың бұл ілімін экспериментальды түрде дәлелдеген және дамытқан орыс ғалымы И.П.Павлов. Ол жоғары жүйке әрекетін шартты рефлекстер тудыру арқылы зерттеп, адам мен жануарлардың психологиясының заңдылықтарын алғаш рет түсіндірген.

Рефлекс және оның түрлері.Рефлекс деп сыртқы ортаның тітіркендіргіштерінің әсеріне жүйке жүйесінің қатысуымен берген жауабын айтады. Рефлекс кезінде қозудың жүретін жолын рефлекторлық доға деп атйды. Рефлекторлық доға бірнеше бөлімдерден тұрады:

1. Сезгіш бөлім. Мұнда орналасқан сезгіш рецепторлар тітіркендіргіштің әсерін қабылдауынан қозу туады.

2. Афференттік жол рецепторларда пайда болған қозуды орталық жүйке жүйесіне тасиды.

3. Жүйке орталығы. Орталық жүйке жүйесінде орналасқан, белгілі бір қызмет атқаруға бейімделген нейрондар тобы орталыққа келген қозуды талдап орталық жүйке жүйесінің жауабын тудырады.

4. Эфференттік жол орталық жүйке жүйесінде пайда болған жауап қозуды эффекторға (жұмысшы мүшеге) әкеледі.

5. Эффектор орталықтан келген қозуға байланысты қызмет атқарады.

6. Эффектордың рецепторлық құрылымы. Жұмысшы мүше қызмет атқарғанда ол мүшенің биохимиялық және электрлік өзгерістері пайда болады. Осы өзгерістерді мүшеде орналасқан рецепторлар қабылдап, мүшенің жағдайына байланысты оларда қозу пайда болады.

7. Эффектордың эфференттік жолы. Эффектордың рецепторында пайда болған қозуды сол мүшенің афференттік жүйке талшығы қайтадан орталық жүйке жүйесіне апарады. Мұндағы жүйке орталығы келген қозуды талдап, жұмысшы мүшенің қызметін тоқтатып немесе қажеттігіне қарай жалғастыратын жауап қозу пайда болады.

Рефлекторлық доғаның қозу жүретін жолдарын екіге бөледі: тура және кері байланыс жолы деп. Рефлекторлық доғадағы сезім мүшесінде пайда болған қозу орталыққа барып, одан жауап келген жол тура байланыс жолы деп аталады. Ал жұмысшы мүшенің сезгіш рецепторында пайда болған қозудың қайтадан орталыққа барған жолын кері байланыс жолы деп атайды.

И.П.Павлов барлық рефлекстерді шартты және шартсыз рефлекстер деп екіге бөлді.

Шартты және шартсыз рефлекстердің айырмашылығы

Шартсыз рефлекс Шартты рефлекс
1 Туа пайда болған 1. Жүре пайда болған
2. Тұқым қуалайды 2. Тұқым қуаламайды
3. Рефлекторлық доғасы жүйке жүйесінің төменгі дәрежедегі жұлын, сопақша ми секілді бөлімдері арқылы қалыптасады 3. Рефлекторлық доғасы ми сыңарларының қыртысында қалыптасады.
4. Шартсыз рефлекс қалыптасу үшін қосымша жағдайлар қажет емес 4. Қажет

 

Шартты рефлекстің пайда болуына қажетті жағдайлар:

- әсер етуші шартты және шартсыз тітіркендіргіштер қажет;

- шартты тітіркендіргіштердің әсері шартсыз тітіркендіргіштердің әсерінен сәл бұрын басталып (15-20 сек), олар біраз уақыт әсер ету керек;

- тітіркендіргіштер тұрақты ретпен әсер ету керек;

- аталған жағдайлар ұзақ уақыт қайталану қажет;

-шартты тітіркендіргіштердің шартсыз тітіркендіргіштен әлсіздеу болуы;

- ми қыртысының қызметі дұрыс болу керек.

Балаларда шартты рефлекстерді тудыру үшін 3 жасқа дейін шартты әсер ретінде баланың жақсы көретін тамағын немесе ойыншығын қолданады. Мысалы баланы жүргізіп үйреткенде кәмпит немесе ойыншықты көрсетіп шақырады да бала тәй-тәй басып келгенде бере қояды. Кейіннен кәмпитті алуға ұмтылған бала аяғын тезірек басуға ұмтылады.

Сөз әсеріне шартты рефлекс тудыру үшін 3 жасқа дейінгі балаларда негізінен 3 жағдайды сақтау керек. Сонда бала тез, уақытында сөйлеп үйренеді:

1. Үйретіп отырған сөздің мағынасына байланысты бейненің болуы. Мысалы, «әке» деген сөзді үйрету үшін «әке» деп айтып отырып, әкесін көрсету керек.

2. Сөзді айтушы болу керек және алғаш кезде ол тұрақты кісі, айталық шешесі болуы тиіс.

3. Бала сөздің мағынасына байланысты затты дұрыс көріп тұру керек.

Шартты рефлекстердің түрлері.Шартты рефлекстер рецепторлардың тітіркенуіне және пайда болатын қызметіне байланысты, қозу мен тежелуге байланысты бірнеше түрге бөлінеді.

Тітіркенетін рецепторларына байланысты төмендегідей бөлінеді:

1. Экстрорецепті шартты рефлекстер шартты тітіркендіргіштер сыртқы сезім мүшелеріне әсер еткенде пайда болады: көзге, құлаққа, иіс және дәм сезу мүшелеріне, тері рецепторына.

2. Проприорецепті шартты рефлекстер қаңқа бұлшықеттерін тітіркендіргенде пайда болады.

3. Интерорецепті шартты рефлекстер ішкі мүшелерді тітіркендіргенде пайда болады.

Туатын қызметтің түріне қарай шартты рефлексті екіге бөледі: қимыл-қозғалыс және вегетативтік шартты рефлекстер.

Рефлексті тудыратын қозу мен тежелудің кезеңдеріне қарай шартты рефлекстерді оң және теріс немесе жағымды және жағымсыз деп бөледі.

Уақытша нервтік байланыс. Шартты тітіркендіргіш әсер еткенде ми қыртысының тітіркендіргішке сәйкес орталығында қозу пайда болады. Мысалы, көзге әсер етсе – көру орталығы, дыбыс әсер етсе - есту орталығы. Шартсыз тітіркендіргіштің әсерінен оған сәйкес орталықта екінші қозу ошағы пайда болады. Организм үшін маңызды әсерді шартсыз тітіркендіргіш ретінде алғандықтан екінші орталықтағы қозу ошағы біріншіге қарағанда күштірек болады. Сондықтан бірінші қозу ошағындағы нерв импульстері екінші орталыққа тартылады да екеуінің арасында байланыс пайда болады. Шартсыз тітіркендіргіш неғұрлым күшті болса, соғұрлым екінші орталықтың қозуы күшті болып шартты рефлекс тез туады. Шартты рефлекстің пайда болуының негізі – ми қыртысындағы нерв орталықтарының арасында уақытша нервтік байланыстың пайда болуы.

Шартты рефлекстердің тежелуі.Тежелу 2 түрлі болады: сыртқы немесе шартсыз және ішкі немесе шартты тежелу.

Сыртқы тежелу туа пайда болады. Ол шартты рефлекторлы түрде пайда болған кезде сыртқы ортаның күшті немесе ұзақ әсер ететін басқа тітіркендіргішіне байланысты байқалады. Мысалы, мұғалімнің айтқанын ұқыпты тыңдап отырған бала, кенеттен даладан шыққан қатты дауысты естісімен мұғалімді тыңдамай, дереу терезеге қарайды. Мұнда ми қыртысында пайда болған жаңа қозу ошағы шартты рефлекторлы түрде болған қозу ошағын тежейді.

Шарттынемесеішкі тежелупайда болған шартты рефлекстердің жағдайы өзгергенде туады.

Ми қыртысының талдау және талқылау қызметтері. Динамикалы стереотип. Сыртқы және ішкі ортаның көптеген тітіркендіргіштерінің әсерінен биологиялық маңыздыларын таңдап алу үшін олар мида талданады.

Талдау арқылы организм өзіне қажетті, тиімді әсерлерді бөліп алып, ажыратады. Ми қыртысы әсер ететін тітіркендіргіштерді жіктеп талдайды. Таңдалған әсерлерге дұрыс жауап қайтару үшін ми қыртысында олар қайта жинақталып қорытылады, талқыланады. Мұны ми қыртысындағы талқылау дейді.

Өте күрделі талдау мен талқылаудың үлгісі ретінде динамикалы стереотипті алуға болады. Динамикалы стереотип деп адам мен жануарлардың ми қыртысында ұзақ мерзім тұрақты ретпен әсер еткен топты тітіркендіргіштердің біртұтас шартты рефлекторлы әрекетті тудыратын қабілетін айтады.

 

– Конец работы –

Эта тема принадлежит разделу:

ПӘННІҢ ҚЫСҚАША СИПАТТАМАСЫ

Та ырып Ж йке ж йесіні рылысы ызметі Мен дамуы... Та ырып Жо ары ж йке рекеті... Та ырып Сенсорлы ж йелер Сезім м шелеріні гигиенасы Анализаторларды...

Если Вам нужно дополнительный материал на эту тему, или Вы не нашли то, что искали, рекомендуем воспользоваться поиском по нашей базе работ: Жүйесінің гигиенасы

Что будем делать с полученным материалом:

Если этот материал оказался полезным ля Вас, Вы можете сохранить его на свою страничку в социальных сетях:

Все темы данного раздела:

ПӘННІҢ ҚЫСҚАША СИПАТТАМАСЫ
Жас ерекшелік физиологиясы адамның жеке басының өмір сүруінің (онтогенезінің) әр түрлі кезеңдерін сипаттайтын, морфологиялық және ф

Тақырып. Адам организмінің өсуі мен дамуының негізгі заңдылықтары
Балалар мен жастардың организмі үнемі өсіп дамуда болады. Организмдегі клеткалардың саны мен салмағының ұлғаюына байланысты дене көрсеткіштерін

Адам жасының кезеңдері
Оқу-тәрбие жұмыстарын ұйымдастырғанда балалардың жасын белгілі бір топқа бөлуге тура келеді. Ол топтардағы балалардың жасын белгілі бір м

Тақырып. Қозу физиологиясы
Адам организмі екі түрлі қалыпты жағдайда болады: физиологиялық тыныштық және физиологиялық белсенділік. Физиологиялық тыныштық

Мен дамуы
Рисунок 1.5.19. Принципиальная схема строения синапса микротрубочки пресинаптическая мембра

Пути введения лекарственных средств

Орталық және шеткі жүйке жүйелерінің құрылысы, қызметі және дамуы.
Адамның жүйке жүйесі орталық және шеткі жүйке жүйесі болып бөлінеді. Орталық жүйке жүйесі ми мен ж

Ми сыңарларының қызметі
Сол жақ жарты шар Оң жақ жарты шар Сөйлеу, түсіну, ойлау, тану, уақытты аңғару, ұ

Шкі мүшелерге әсері
№ Мүшелер Симпатикалық бөлімнің әсері Парасимпатикалық бөлімнің әсері

Жоғары жүйке әрекетінің топтары
Әр адамның жүйке жүйесінің тұқым қуалаған жеке қасиеттері мен өмірден алған тәжірибесін, сыртқы ортадан алғ

Эмоция және оның себептері
Эмоция немесе көңіл-күй латын тілінде эмовере – қобалжу, қозу деген мағынаны білдіреді. Эмоция дегеніміз адамның сыртқы ортаның жа

Йқы, оның физиологиялық негіздері мен жас ерекшеліктері
Ұйқы адам организмінің қалыпты қызмет атқаруы мен тірлігін сақтауға қажетті жағдай. Ұйқы кезінде сыртқы ортамен байланы

Ес. Бала есінің дамуы
Ес физиологиялық тұрғыдан қарағанда 3 бөліктен тұрады: ақпаратты қабылдау, оны сақтау және мезгілінде қайтадан жаңu

Көру талдағышы
Көз аламасы шар пішінді. Оның алдыңғы және артқы полюстерін ажыратады. Көз алмасының орталық бөлігін - ядро

Жарықты қабылдау
Таяқша және сауытша тәрізді клеткаларда фокустық нүктелерде жинақталған сәулелердің әсерінен олардың ішіндегі арнайы заттар фотохим

Көру талдағышының жас ерекшелігі.
Жаңа туған нәрестенің көз алмасының салмағы 2-4 г. Ересек адамның көз алмасының салмағы 6-8 г. Көз жасының без

Көру гигиенасы.
Көру гигиенасының талаптары: -кітапты оқығанда, жазғанда баланың көзі мен қағаз аралығы 35-40 см болу керек; -жарыu

Дыбыс талдағышы
Есту анализаторы - үш бөлімнен (сыртқы, ортаңғы және ішкі құлақтан) тұрады. Сыртқы құлаққа

Олардың жас ерекшеліктері
Дәм және иіс сезу анализаторлары тағамдық заттар мен қоршаған ортаның химиялық құрамын сезетіндіктен оларды кейде хемосенсорлы ж&

Тақырып. Ішкі секреция бездері мен гормондар. Жасқа сай ерекшеліктері.
Организмдегі бездер екі топқа бөлінеді: экзогендік (сыртқы секрециялық) және эндокриндік (ішкі серкециялық) бездер деп. Экзогендік (лат

Гипофиздің гормондары
Аденогипофиз Нейрогипофиз Алдыңғы бөлігі Ортаңғы бөлігі Артқы б

Жыныстық жетілу
Эмбрионның үшінші аптасында жыныстық жетілу басталады. 4-5 айдағы ұрықта жыныстық белгілер айқындалады. Бұл кезден бастап 1 жасқа дейін а

Тақырып. Тірек-қимыл жүйесі, оның жас ерекшеліктері
Тірек қимыл жүйесіне адамның қаңқасы мен бұлшықттері жатады. Адамның қаңқасы 200-ден астам сүйектен тұра

Анның пішінді элементтері
Эритроциттер.Олардың саны адамның жынысына байланысты: ер адамда 1 мкл қанда 4,5-5 млн., әйелде 4-4,5 млн. Қанның ядросыз қызыл клеткалары

Ан топтары және иммунитет
Қан кұюдың қажеттілігі және қан топтарының негізі.Адам жараланып, денесінен қанның жартысына жуығы аққанда &

Тақырып. Тыныс алу жүйесі, оның жас ерекшеліктері. Тыныс алу гигиенасы
  Тыныс алу жүйесінің амаңызы. Тыныс алу мүшелерінің маңызы өте зор. Олар арқылы организмге тотығу процесіне 

Балалар мен жасөспірімдердің ӨТС-ы
Бала Жасы Ер бала

Тақырып. Ас қорыту жүйесі, оның жас ерекшеліктері
Ас қорыту жүйесінің құрылысы, маңызы. Астың ағзаға сіңуіне ыңғайлы болу үшін физикалық жән

Ас қорытудың реттелуі
Сілекей бездерінің қызметінің реттелуі.Ас ауызға түскеннен кейін бірнеше секундтан соң, сілекей шығару күшейе бастайды. Сілекейді

СТУДЕНТТЕРДІҢ ӨЗДІК ЖҰМЫСЫНА БЕРІЛЕТІН ТАПСЫРМАЛАР
  № Тақырыбы Орындау түрі Тапсыру мерзімі Жүйке жүйесіні

Олданылатын әдебиеттер тізімі
1. Қ. Дүйсембин, З.Алиакбарова. Жасқа сай физиология және мектеп гигиенасы. Алматы, 2003. 2. Алиакбарова З.М. Мектеп жасындағы балалардың анатомиясы, фи

Баға қою саясаты
Қорытынды баға осы курс бойынша Сіздердің алған нәтижелерге сәйкес төмендегі бағыттар бойынша бағаланады: -үй тапсырмасы (макс.

Су мен дамудың гетерохрондылығы неде?
А) Өсу мен дамудың біркелкі болмауы. В) Өсу мен дамудың жылдамдығы. С) Мүшелер қызметтерінің тежелуі. D) Организмнің

Жас ерекшелік физиологиясы нені зерттейтін ғылым?
А) Баланың құрсақта дамуын. В) Организмнің құрылысын. С) Организмнің әртүрлі кезеңдеріндегі тіршілік әрекет

Физиология нені зерттейді?
А) Ұлпалардың қызметін. В) Ағзаның құрылысын. С) Жүйелердің қызметін. D) Клеткалардың қызметін.

Андай кезең емшектегі сәби кезеңіне сәйкес келеді?
А) 1 айдан 2 жасқа дейін. В) 20 күннен 3 жасқа дейін. С) 5 күннен 1,5 жасқа дейін. D) 1 күннен 6 айға. Е) 10 күнн

Кемелге келу немесе ересектік мерзімнің I-ші жартысы қандай жас аралықтары?
А) Әйелдер 14-17 жас, ерлер 15-18. В) Әйелдер 21-35 жас, ерлер 22-35. С) Әйелдер 12-14 жас, ерлер 13-15. D) Әйелдер 20-22 жас, ерлер 19-20.

Зақ өмір сүрушілер.
А) 100 жас. В) 90 жастан әрі қарай. С) 85 жас. D) 65 жастан әрі қарай. Е) 95 жас. 28. Бастауыш сынып тағы оқ

Миелин қабығы нені қоршаған?
А) Синапсты. В) Ядроны. С) Органоидтарды. D) Аксонды. 38. Афференттік нервтердің қызметі: А) Қозуды жүрекке жет

Мидың қандай бөлігінде алғашқы көру, алғашқы дыбыс орталықтары орналасқан?
А) Ортаңғы. В) Аралық. С) Мишықта. D) Артқы. Е) Үлкен ми сыңарларында. 49. Аралық мида орналас&#

Соматикалық жүйке жүйесі организмнің қай бөлігін нервтендіреді?
А) Ішкі мүшелерді. В) Ас қорыту мүшелерін. С) Сыртқы мүшелерін және сырт тұлғасын. D) Жүрек қан тамырлар ж

Рефлекс деген не?
А) Тітіркенуге клетканың реакциясы. В) Организмнің активті жағдайы. С) Ішкі және сыртқы ортаның тітіркендіруіне нерв жүйесінің жауа

Рецептор деген не?
А) Тітіркендіргіштердің әсерін қабылдайтын сезімтал құрылым. В) Орталыққа тепкіш афференттік нерв талшығы. С) Нерв орталығы м

Шартты рефлекстердің жасалу негізіне жататын не?
А) Уақытша нервтік байланыстардың болуы. В) Суммация. С) Доминант. D) Қозу мен тежелу процестерінің өзара әрекеттесуі. Е) Био

Гиппократтың меланхолик типі Павлов бойынша қандай болады?
А) Әлсіз В) Байсалды. С) Ұстамсыз. D) Күшті. Е) Жылжығыш. 76. Экстрерорецепті шартты рефлекстер пайда болады:

Организмнің өміріндегі бір оқиғаны ұмытпай қалмауына не себеп болады?
А) Көз алдына елестету. В) Эмоция. С) Санада сақтау. D) Есте сақтау. Е) Индукция. 88. Адам қажеттілігінен туатын физиоло

Анализатор жөніндегі ілімді жасаған кім?
А) Сеченов. В) Гельмгольц. С) Павлов. D) Ломоносов. Е) Селье. 92. Талдағыштар 2 топқа бөлінеді: А) Дистантты

Бала отыратын бөлмеде ең тиімді жарық мөлшері қанша люкс болу керек?
A) 100-200 люкс. B) 150-300. C) 90-170. D) 50-80. E) 300-400. 102. Теледидар (экран 62 см) көргенде ең кемінде қандай қашықтықта к

Бұлшық еттерде орналасқан нерв ұштары қалай аталады?
A) Эффектор. B) Рецептор. C) Синапстар. D) Миофибрилдер. E) Саркоплазма. 113. Ет пен сіңір рецепторлары қалай аталады? A) Интерорецепторлар

Жыныстық жетілу қыз балаларда қай жаста басталады?
A) 9-10. B) 10-11. C) 11-12. D) 12-13. E) 13-14. 142.Стрестің симпатикалық жүйке жүйесі қызметіне әсері: A) Тежейді

Ан тобының эритроциттерінде кездесетін агглютиногендер
A) С. B) В. C) АВ. D) А. E) Жоқ. 199.ІҮ-ші қан тобының плазмасында кездесетін агглютининдер: A) Жоқ. B) α C)

Анның құрамына қандай жасушалар кіреді?
А) Сүйек жасушалары. В) Эпителий жасушалары. С) Ет жасушалары. D) Лейкоциттер. Е) Нейрондар. 207. Қан қысымын өлшейтін &

Реципиент деген кім?
А) Қан беруші адам. В) Иммунитеті жоғары адам. С) Қан қысымы төмен адам. D) Қаны аз адам. Е) Қан қабылдаушы адам.

Тыныс алу жүйесіне жататын қандай қабыну прцестерін білесіздер?
А) Скарлатина, тұмау. В) Гайморит, фронтит, тонзилит, аденоид. С) Гипертония, тұмау, отит. D) Герпес, катаракт, тұмау. Е) Қызылша, ангина

Астың қорытылуы негізінен қандай химиялық заттардың көмегімен іске асды?
А) Қышқылдар. В) Сілтілер. С) Гормондар. D) Тұздао. Е) Ферменттер. 234. Ас қорыту мүшелерінің қызметін

Сілекейдің қоймалжың болуы неге байланысты?
А) Муцинге. В) Амилазаға. С) Карбонатқа. D) Бикарбонатқа. Е) Майға. 238. Сілекей құрамындағы лизоцим ф

К1 және К2 витаминдерінің организмдегі негізгі ролі неде?
А) Сүйектерді қатайтады. В) Қанның ұюына қатысады. С) Зат алмасуын реттейді. D) Адам бойын өсіреді. Е) Минералды заттар

Асқорыту деген не?
А) Тамақтық физикалық өңдеуден өту процесі. В) Тамақтың химиялық өңдеуден өту процесі. С) Тамақты

Диссимляция деген не?
А) Тотығу-тотықсыздану сипатты биохимиялық реакциялар. В) Күрделі органикалық қосылыстардың ыдырауы нәтежиесінде энергия бөле отыра &#

Бауыр қандай мүшелер жүйесіне жатады?
А) Ас қорыту. В) Қан түзу. С) Лимфа түзу. D) Бөлу. Е) Тыныс алу. 257. Ас қорытудың қабырға

Белоктық минимум дегеніміз не?
А) Адамның тіршілігіне қажет белок мөлшері. В) Белоктың артық мөлшері. С) Организмдегі белоктың аздығы. D) Белоктың

Жылу жасаудың ең интенсивті болуы қайда?
А) Бауырда. В) Өкпеде. С) Теріде. D) еттерде. Е) Бүйректерде. 278. Тіл ұшындағы дәм сезгіш рецепторлар:

Бүйрек денешіктері қалай аталады?
А) Нефрон. В) Нейрон. С) Капсула. D) Эпителии. Е) Бүйрек клеткасы. 284. Бүйрек ұлпасында өндіріліп, артерия қысымы

Энурез дегеніміз не?
А) Несептің шықпауы. В) Нефрондардың сүзілуі. С) Еріксіз несеп шығару. D) Бүйректің ісінуі. Е) Несептің жасалмауы

Хотите получать на электронную почту самые свежие новости?
Education Insider Sample
Подпишитесь на Нашу рассылку
Наша политика приватности обеспечивает 100% безопасность и анонимность Ваших E-Mail
Реклама
Соответствующий теме материал
  • Похожее
  • Популярное
  • Облако тегов
  • Здесь
  • Временно
  • Пусто
Теги