рефераты конспекты курсовые дипломные лекции шпоры

Реферат Курсовая Конспект

Орталық және шеткі жүйке жүйелерінің құрылысы, қызметі және дамуы.

Орталық және шеткі жүйке жүйелерінің құрылысы, қызметі және дамуы. - раздел Образование, ПӘННІҢ ҚЫСҚАША СИПАТТАМАСЫ Адамның Жүйке Жүйесі Орталық Және Шеткі Жү...

Адамның жүйке жүйесі орталық және шеткі жүйке жүйесі болып бөлінеді.

Орталық жүйке жүйесі ми мен жұлыннан тұрады. Жұлын омыртқа өзегінде орналасқан, ұзындығы ересек адамдарда жарты метрге жуық, салмағы 37-38 г. Жұлынның жоғарғы ұшы сопақша мимен жалғасады да, төменгі ұшы шашақтанып І және ІІ бел омыртқа тұсында бітеді.

Адамның жұлыны 31-33 сегменттен тұрады: 8 мойын, 12 арқа, 5 бел, 5 сегізкөз және 1-3 құймшақ бөлімдері. Әр сегменттен қос-қостан шыққан жүйке түйіндері екі жұлын жүйкелеріне айналады (орталыққа тебетін немесе сезгіш және орталықтан тебетін немесе қозғаушы жүйкелер). Жалпы жұлыннан 31 жұп жүйке тарайды. Жұлын жүйкелері жұлын өзегінен шығып (І жұптан басқасы) дененің терісін, аяқ-қолдарын, дене тұлғасының бұлшықеттерін жүйкелендіреді. Әрбір бөлім өзіне тән жерлерін жүйкелендіреді.

Жұлын екі түрлі қызмет атқарады: өткізгіштік және рефлекторлық (тізе рефлексі, зәр шығару эякуляция, жыныс мүшесінің эрекциясы).

Жұлын 10 жасқа келгенде екі есе ұзарады. Оның өсуі алғашқы жылы қарқынды жүреді де, 4-6 жасқа келгенде жұлынның дамуы аяқталуға жақын қалады. Дегенмен оның толық жетілуі 20 жасқа жуықтағанда аяқталады.

Ми. Ми ми сауытында орналасқан. Мидан 12 жұп нерв тарайды: І-иіс, ІІ-көру, ІІІ- көз қимылдатқыш, ІҮ- шығыршық, Ү-үшкіл (үш тарамды), ҮІ- бет бұру, ҮІІ- бет, ҮІІІ-дыбыс, ІХ-тілжұтқыншақ, Х- кезеген, ХІ-қосымша, ХІІ-тіласты жүйкелері.

Жаңа туған сәбидің миының салмағы орта есеппен 360-390г, ересек адамдарда 1400-1450г. Мидың толық жетілуі 17-20 жаста байқалады. Адамның ақыл-ойы миының салмағымымен тікелей байланысты емес. Дегенмен мидың физиологиялық қалыпты қызмет атқару қабілеті оның салмағы 900 грамнан төмендегенде және 2100 грамнан асқанда бұзылады.

Мидың бөлімдері: сопақша ми, Вароли көпірі, мишық, ортаңғы ми, аралық ми, үлкен ми сыңарлары.

Сопақша ми - жұлынның үстіңгі жағында орналасқан. Ол екі түрлі қызмет атқарады: өткізгіштік және рефлекторлық. Сопақша мида тыныс алу, қанайналыс, сору, шайнау, жұтыну, жөтел, түшкіру, сілекей шығару, қарын және қарынасты безінің сөлдерін бөлу орталығы және ІХ-ХІІ жұп нервтерінің ядролары орналасқан.

Вароли көпірі – сопақша мидың үстінде орналасқан. Көпірден Ү, ҮІ жұп нервтері және көпір мен сопқша мидың арасынан ҮІІ- ҮІІІ жұп нерв тармақтары шығады.

Мишық сопақша мидың артқы жағында орналсақан. Мишықта дененің қимыл-әрекеттерін, тепе-теңдікті сақтау мен бұлшықеттердің тонусын реттейтін орталықтар орналасқан. Мишықтың толық дамып жетілуі 7-8 жаста аяқталады.

Ортаңғы ми вароли көпірінің үстінде орналасқан. Мұнда сұр заттар 4 төбешік түрінде шоғырланған: көзді қозғаушы және шығыршық жүйкелерінің, қызыл және қара субстанцияларының ядролары бар. 4 төбешіктің алдыңғыларында алғашқы көру орталықтары, артқы төбешіктерінде алғашқы есту орталықтары орналасқан. Қызыл ядро бұлшықет тонусын реттейді. Қара субстанция жұтыну, шайнау, саусақтардың нәзік қимылдарын реттеуге қатысады.

Аралық ми ортаңғы ми мен ми сыңарларының арасында орналасқан. Ол 2 төмпешіктен және төмпешік асты аймағынан тұрады. Төмпешіктерді таламус, төмпешік асты аймағын гипоталамус деп атайды. Таламус арқылы мидың барлық сезгіш жолдары өтеді. Гипоталамуста зат алмасуын, дененің температурасын, аштық және шөл сезімдерін, барлық ішкі мүшелердің қызметін реттеу орталықтары бар.

Аралық мидың дамуы 13-15 жаста аяқталады.

Үлкен ми сыңарлары (ми жарты шаралары). Мидың барлық салмағының 80%-ын үлкен ми сыңарлары алып жатыр. Онда 17 млрд жүйке жасушалары бар.

Құрылысы жағынан ми сыңарлары бір-бірімен сүйелді дене арқылы жалғасқан екі жарты шардан тұрады. Әрбір жарты шар 5 бөлімнен тұрады: маңдай, орталық, төбе, шүйде және самай.

Үлкен ми сыңарларының сұр заты сыртында орналасқан. Ол ми қыртысыдеп аталады, оның қалыңдығы 2-4 мм.

Қыртысты қабаттың астыңғы жағындағы ақ затты сырты миелин қабығымен қапталған нейрондардың аксондары құрайды. Олар ассоциативті, коммисуральді және проекционды талшықтар деп бөлінеді.

Ассоциативті талшықтар әр жарты шардың жеке бөліктерін байланыстырады. Комиссуральды талшықтар екі жарты шардың симметриялы бөліктерін байланыстырады. Проекционды талшықтар жарты шардан тыс шығып кетеді.

Нейрондардың пішініне қарай ми қыртысы 7 қабаттан тұрады:

1. Молекулярлық қабат – ең үстіңгі қабат, ол ұсақ нейрондардан тұрады.

2. Сыртқы түйіршікті қабат. Нейрондардың пішіні дән тәрізді.

3. Сыртқы пирамидалы қабат. Нейрондардың пішіні пирамида тәрізді, мөлшері әртүрлі.

4. Ішкі түйіршікті қабат.

5. Ганглиозды қабат. Ірі пирамдалы Бец жасушаларынан тұрады.

6. Полиморфты (көп пішінді) қабат. Нейрондардың пішіні әртүрлі.

7. Бұл қабат жіп тәрізді өте ұзын нейрондардан тұрады.

Ми жарты шарлары екі үлкен қызмет атқарады:

1. Организмнің сыртқы ортамен байланысын қамтамасыз етеді, яғни адамның мінез-құлқы, ойлау қабілеті, санасы, ақыл-ойы – бұлардың бәрі жоғары жүйке әрекеттері;

2. Организмнің қызметін бір-бірімен байланыстыру, ішкі мүшеледрің қызметтерін қажетті жағдайға қалыптастыру. Бұлар төменгі дәрежелі жүйке әрекеттері.

Бұдан бір ғасырдай бұрын ми жарты шарларының қызметі бірдей еместігі анықталған. Мидың сол жағындағы сөйлеу орталығы зақымданса, адам сөйлей алмай қалатынын Брок дәлелдеген.

 

– Конец работы –

Эта тема принадлежит разделу:

ПӘННІҢ ҚЫСҚАША СИПАТТАМАСЫ

Та ырып Ж йке ж йесіні рылысы ызметі Мен дамуы... Та ырып Жо ары ж йке рекеті... Та ырып Сенсорлы ж йелер Сезім м шелеріні гигиенасы Анализаторларды...

Если Вам нужно дополнительный материал на эту тему, или Вы не нашли то, что искали, рекомендуем воспользоваться поиском по нашей базе работ: Орталық және шеткі жүйке жүйелерінің құрылысы, қызметі және дамуы.

Что будем делать с полученным материалом:

Если этот материал оказался полезным ля Вас, Вы можете сохранить его на свою страничку в социальных сетях:

Все темы данного раздела:

ПӘННІҢ ҚЫСҚАША СИПАТТАМАСЫ
Жас ерекшелік физиологиясы адамның жеке басының өмір сүруінің (онтогенезінің) әр түрлі кезеңдерін сипаттайтын, морфологиялық және ф

Тақырып. Адам организмінің өсуі мен дамуының негізгі заңдылықтары
Балалар мен жастардың организмі үнемі өсіп дамуда болады. Организмдегі клеткалардың саны мен салмағының ұлғаюына байланысты дене көрсеткіштерін

Адам жасының кезеңдері
Оқу-тәрбие жұмыстарын ұйымдастырғанда балалардың жасын белгілі бір топқа бөлуге тура келеді. Ол топтардағы балалардың жасын белгілі бір м

Тақырып. Қозу физиологиясы
Адам организмі екі түрлі қалыпты жағдайда болады: физиологиялық тыныштық және физиологиялық белсенділік. Физиологиялық тыныштық

Мен дамуы
Рисунок 1.5.19. Принципиальная схема строения синапса микротрубочки пресинаптическая мембра

Пути введения лекарственных средств

Ми сыңарларының қызметі
Сол жақ жарты шар Оң жақ жарты шар Сөйлеу, түсіну, ойлау, тану, уақытты аңғару, ұ

Шкі мүшелерге әсері
№ Мүшелер Симпатикалық бөлімнің әсері Парасимпатикалық бөлімнің әсері

Жүйесінің гигиенасы
  Жоғары жүйке әрекетіне ми сыңарлары мен оның қыртысының қызметі жатады. Жоғары дәрежедегі қызметтер: ес, сана, ойла

Жоғары жүйке әрекетінің топтары
Әр адамның жүйке жүйесінің тұқым қуалаған жеке қасиеттері мен өмірден алған тәжірибесін, сыртқы ортадан алғ

Эмоция және оның себептері
Эмоция немесе көңіл-күй латын тілінде эмовере – қобалжу, қозу деген мағынаны білдіреді. Эмоция дегеніміз адамның сыртқы ортаның жа

Йқы, оның физиологиялық негіздері мен жас ерекшеліктері
Ұйқы адам организмінің қалыпты қызмет атқаруы мен тірлігін сақтауға қажетті жағдай. Ұйқы кезінде сыртқы ортамен байланы

Ес. Бала есінің дамуы
Ес физиологиялық тұрғыдан қарағанда 3 бөліктен тұрады: ақпаратты қабылдау, оны сақтау және мезгілінде қайтадан жаңu

Көру талдағышы
Көз аламасы шар пішінді. Оның алдыңғы және артқы полюстерін ажыратады. Көз алмасының орталық бөлігін - ядро

Жарықты қабылдау
Таяқша және сауытша тәрізді клеткаларда фокустық нүктелерде жинақталған сәулелердің әсерінен олардың ішіндегі арнайы заттар фотохим

Көру талдағышының жас ерекшелігі.
Жаңа туған нәрестенің көз алмасының салмағы 2-4 г. Ересек адамның көз алмасының салмағы 6-8 г. Көз жасының без

Көру гигиенасы.
Көру гигиенасының талаптары: -кітапты оқығанда, жазғанда баланың көзі мен қағаз аралығы 35-40 см болу керек; -жарыu

Дыбыс талдағышы
Есту анализаторы - үш бөлімнен (сыртқы, ортаңғы және ішкі құлақтан) тұрады. Сыртқы құлаққа

Олардың жас ерекшеліктері
Дәм және иіс сезу анализаторлары тағамдық заттар мен қоршаған ортаның химиялық құрамын сезетіндіктен оларды кейде хемосенсорлы ж&

Тақырып. Ішкі секреция бездері мен гормондар. Жасқа сай ерекшеліктері.
Организмдегі бездер екі топқа бөлінеді: экзогендік (сыртқы секрециялық) және эндокриндік (ішкі серкециялық) бездер деп. Экзогендік (лат

Гипофиздің гормондары
Аденогипофиз Нейрогипофиз Алдыңғы бөлігі Ортаңғы бөлігі Артқы б

Жыныстық жетілу
Эмбрионның үшінші аптасында жыныстық жетілу басталады. 4-5 айдағы ұрықта жыныстық белгілер айқындалады. Бұл кезден бастап 1 жасқа дейін а

Тақырып. Тірек-қимыл жүйесі, оның жас ерекшеліктері
Тірек қимыл жүйесіне адамның қаңқасы мен бұлшықттері жатады. Адамның қаңқасы 200-ден астам сүйектен тұра

Анның пішінді элементтері
Эритроциттер.Олардың саны адамның жынысына байланысты: ер адамда 1 мкл қанда 4,5-5 млн., әйелде 4-4,5 млн. Қанның ядросыз қызыл клеткалары

Ан топтары және иммунитет
Қан кұюдың қажеттілігі және қан топтарының негізі.Адам жараланып, денесінен қанның жартысына жуығы аққанда &

Тақырып. Тыныс алу жүйесі, оның жас ерекшеліктері. Тыныс алу гигиенасы
  Тыныс алу жүйесінің амаңызы. Тыныс алу мүшелерінің маңызы өте зор. Олар арқылы организмге тотығу процесіне 

Балалар мен жасөспірімдердің ӨТС-ы
Бала Жасы Ер бала

Тақырып. Ас қорыту жүйесі, оның жас ерекшеліктері
Ас қорыту жүйесінің құрылысы, маңызы. Астың ағзаға сіңуіне ыңғайлы болу үшін физикалық жән

Ас қорытудың реттелуі
Сілекей бездерінің қызметінің реттелуі.Ас ауызға түскеннен кейін бірнеше секундтан соң, сілекей шығару күшейе бастайды. Сілекейді

СТУДЕНТТЕРДІҢ ӨЗДІК ЖҰМЫСЫНА БЕРІЛЕТІН ТАПСЫРМАЛАР
  № Тақырыбы Орындау түрі Тапсыру мерзімі Жүйке жүйесіні

Олданылатын әдебиеттер тізімі
1. Қ. Дүйсембин, З.Алиакбарова. Жасқа сай физиология және мектеп гигиенасы. Алматы, 2003. 2. Алиакбарова З.М. Мектеп жасындағы балалардың анатомиясы, фи

Баға қою саясаты
Қорытынды баға осы курс бойынша Сіздердің алған нәтижелерге сәйкес төмендегі бағыттар бойынша бағаланады: -үй тапсырмасы (макс.

Су мен дамудың гетерохрондылығы неде?
А) Өсу мен дамудың біркелкі болмауы. В) Өсу мен дамудың жылдамдығы. С) Мүшелер қызметтерінің тежелуі. D) Организмнің

Жас ерекшелік физиологиясы нені зерттейтін ғылым?
А) Баланың құрсақта дамуын. В) Организмнің құрылысын. С) Организмнің әртүрлі кезеңдеріндегі тіршілік әрекет

Физиология нені зерттейді?
А) Ұлпалардың қызметін. В) Ағзаның құрылысын. С) Жүйелердің қызметін. D) Клеткалардың қызметін.

Андай кезең емшектегі сәби кезеңіне сәйкес келеді?
А) 1 айдан 2 жасқа дейін. В) 20 күннен 3 жасқа дейін. С) 5 күннен 1,5 жасқа дейін. D) 1 күннен 6 айға. Е) 10 күнн

Кемелге келу немесе ересектік мерзімнің I-ші жартысы қандай жас аралықтары?
А) Әйелдер 14-17 жас, ерлер 15-18. В) Әйелдер 21-35 жас, ерлер 22-35. С) Әйелдер 12-14 жас, ерлер 13-15. D) Әйелдер 20-22 жас, ерлер 19-20.

Зақ өмір сүрушілер.
А) 100 жас. В) 90 жастан әрі қарай. С) 85 жас. D) 65 жастан әрі қарай. Е) 95 жас. 28. Бастауыш сынып тағы оқ

Миелин қабығы нені қоршаған?
А) Синапсты. В) Ядроны. С) Органоидтарды. D) Аксонды. 38. Афференттік нервтердің қызметі: А) Қозуды жүрекке жет

Мидың қандай бөлігінде алғашқы көру, алғашқы дыбыс орталықтары орналасқан?
А) Ортаңғы. В) Аралық. С) Мишықта. D) Артқы. Е) Үлкен ми сыңарларында. 49. Аралық мида орналас&#

Соматикалық жүйке жүйесі организмнің қай бөлігін нервтендіреді?
А) Ішкі мүшелерді. В) Ас қорыту мүшелерін. С) Сыртқы мүшелерін және сырт тұлғасын. D) Жүрек қан тамырлар ж

Рефлекс деген не?
А) Тітіркенуге клетканың реакциясы. В) Организмнің активті жағдайы. С) Ішкі және сыртқы ортаның тітіркендіруіне нерв жүйесінің жауа

Рецептор деген не?
А) Тітіркендіргіштердің әсерін қабылдайтын сезімтал құрылым. В) Орталыққа тепкіш афференттік нерв талшығы. С) Нерв орталығы м

Шартты рефлекстердің жасалу негізіне жататын не?
А) Уақытша нервтік байланыстардың болуы. В) Суммация. С) Доминант. D) Қозу мен тежелу процестерінің өзара әрекеттесуі. Е) Био

Гиппократтың меланхолик типі Павлов бойынша қандай болады?
А) Әлсіз В) Байсалды. С) Ұстамсыз. D) Күшті. Е) Жылжығыш. 76. Экстрерорецепті шартты рефлекстер пайда болады:

Организмнің өміріндегі бір оқиғаны ұмытпай қалмауына не себеп болады?
А) Көз алдына елестету. В) Эмоция. С) Санада сақтау. D) Есте сақтау. Е) Индукция. 88. Адам қажеттілігінен туатын физиоло

Анализатор жөніндегі ілімді жасаған кім?
А) Сеченов. В) Гельмгольц. С) Павлов. D) Ломоносов. Е) Селье. 92. Талдағыштар 2 топқа бөлінеді: А) Дистантты

Бала отыратын бөлмеде ең тиімді жарық мөлшері қанша люкс болу керек?
A) 100-200 люкс. B) 150-300. C) 90-170. D) 50-80. E) 300-400. 102. Теледидар (экран 62 см) көргенде ең кемінде қандай қашықтықта к

Бұлшық еттерде орналасқан нерв ұштары қалай аталады?
A) Эффектор. B) Рецептор. C) Синапстар. D) Миофибрилдер. E) Саркоплазма. 113. Ет пен сіңір рецепторлары қалай аталады? A) Интерорецепторлар

Жыныстық жетілу қыз балаларда қай жаста басталады?
A) 9-10. B) 10-11. C) 11-12. D) 12-13. E) 13-14. 142.Стрестің симпатикалық жүйке жүйесі қызметіне әсері: A) Тежейді

Ан тобының эритроциттерінде кездесетін агглютиногендер
A) С. B) В. C) АВ. D) А. E) Жоқ. 199.ІҮ-ші қан тобының плазмасында кездесетін агглютининдер: A) Жоқ. B) α C)

Анның құрамына қандай жасушалар кіреді?
А) Сүйек жасушалары. В) Эпителий жасушалары. С) Ет жасушалары. D) Лейкоциттер. Е) Нейрондар. 207. Қан қысымын өлшейтін &

Реципиент деген кім?
А) Қан беруші адам. В) Иммунитеті жоғары адам. С) Қан қысымы төмен адам. D) Қаны аз адам. Е) Қан қабылдаушы адам.

Тыныс алу жүйесіне жататын қандай қабыну прцестерін білесіздер?
А) Скарлатина, тұмау. В) Гайморит, фронтит, тонзилит, аденоид. С) Гипертония, тұмау, отит. D) Герпес, катаракт, тұмау. Е) Қызылша, ангина

Астың қорытылуы негізінен қандай химиялық заттардың көмегімен іске асды?
А) Қышқылдар. В) Сілтілер. С) Гормондар. D) Тұздао. Е) Ферменттер. 234. Ас қорыту мүшелерінің қызметін

Сілекейдің қоймалжың болуы неге байланысты?
А) Муцинге. В) Амилазаға. С) Карбонатқа. D) Бикарбонатқа. Е) Майға. 238. Сілекей құрамындағы лизоцим ф

К1 және К2 витаминдерінің организмдегі негізгі ролі неде?
А) Сүйектерді қатайтады. В) Қанның ұюына қатысады. С) Зат алмасуын реттейді. D) Адам бойын өсіреді. Е) Минералды заттар

Асқорыту деген не?
А) Тамақтық физикалық өңдеуден өту процесі. В) Тамақтың химиялық өңдеуден өту процесі. С) Тамақты

Диссимляция деген не?
А) Тотығу-тотықсыздану сипатты биохимиялық реакциялар. В) Күрделі органикалық қосылыстардың ыдырауы нәтежиесінде энергия бөле отыра &#

Бауыр қандай мүшелер жүйесіне жатады?
А) Ас қорыту. В) Қан түзу. С) Лимфа түзу. D) Бөлу. Е) Тыныс алу. 257. Ас қорытудың қабырға

Белоктық минимум дегеніміз не?
А) Адамның тіршілігіне қажет белок мөлшері. В) Белоктың артық мөлшері. С) Организмдегі белоктың аздығы. D) Белоктың

Жылу жасаудың ең интенсивті болуы қайда?
А) Бауырда. В) Өкпеде. С) Теріде. D) еттерде. Е) Бүйректерде. 278. Тіл ұшындағы дәм сезгіш рецепторлар:

Бүйрек денешіктері қалай аталады?
А) Нефрон. В) Нейрон. С) Капсула. D) Эпителии. Е) Бүйрек клеткасы. 284. Бүйрек ұлпасында өндіріліп, артерия қысымы

Энурез дегеніміз не?
А) Несептің шықпауы. В) Нефрондардың сүзілуі. С) Еріксіз несеп шығару. D) Бүйректің ісінуі. Е) Несептің жасалмауы

Хотите получать на электронную почту самые свежие новости?
Education Insider Sample
Подпишитесь на Нашу рассылку
Наша политика приватности обеспечивает 100% безопасность и анонимность Ваших E-Mail
Реклама
Соответствующий теме материал
  • Похожее
  • Популярное
  • Облако тегов
  • Здесь
  • Временно
  • Пусто
Теги